"Van Wiegendruk tot Buizenboekje"
Bijzondere boeken uit het Regionaal Archief Alkmaar, 1479-1800

Tentoonstelling naar aanleiding van de afronding van de Short-Title Catalogue Netherlands (STCN)

Een haringbuis, afgedrukt op de titelpagina van een buizenboekje voor het jaar 1794. De buizenboekjes werden jaarlijks gedrukt in Enkhuizen, en bevatten naamlijsten van boekhouders, schepen en stuurlieden van de haringschepen. Klik op afbeelding voor volledige titelpagina.

De Short-Title Catalogue Netherlands (STCN)  

De afgelopen jaren is door bijna 25 bibliotheken en archieven gewerkt aan een overzicht van alle boeken die tot en met het jaar 1800 in Nederland of in het Nederlands zijn gedrukt. Aan de hand van de collecties van onder meer de Koninklijke Bibliotheek, de British Library, Nederlandse universiteitsbibliotheken, stadsbibliotheken en archieven zijn bijna 200.000 titels in 500.000 exemplaren beschreven. Dit project, geleid door de Koninklijke Bibliotheek, is in juni 2009 afgerond. Ook het Regionaal Archief Alkmaar heeft aan deze digitale Nationale Bibliografie meegewerkt. Alle boeken uit de bibliotheekcollectie die gedrukt zijn tot en met 1800, zo'n 2.600 titels, zijn in de afgelopen drie jaar in de STCN opgenomen. Bijna 300 hiervan zijn alleen in Alkmaar aanwezig.

De STCN is bij uitstek geschikt als instrument bij wetenschappelijk onderzoek. De database biedt veel meer zoekmogelijkheden dan een gewone bibliotheekcatalogus. Zo kan de gebruiker zoeken op auteur, titelwoorden, drukker, jaar of plaats van uitgave, maar ook op de aanwezigheid van illustraties, muzieknoten en lettertypes, een lijst van intekenaren, een fondslijst van de uitgever of de prijs van het boek. Op eenvoudige wijze kan bijvoorbeeld een overzicht worden verkregen van alle in Alkmaar uitgegeven boeken in een bepaald jaar, van de productie van een bepaalde drukker, of van de boeken in de collectie van het Regionaal Archief die een lijst van intekenaren bevatten. Aan een groot deel van de beschrijvingen zijn bovendien een of meer afbeeldingen toegevoegd. De STCN is voor iedereen toegankelijk via de website http://www.stcn.nl

De tentoonstelling "Van Wiegendruk tot Buizenboekje"

De tentoonstelling met bijzondere en zeldzame boeken uit het Regionaal Archief is ingericht rond vijf thema's.

Als eerste komen de ontwikkeling van de boekdrukkunst en de legende rond Laurens Janszoon Coster aan de orde. Daarbij zijn afbeeldingen te zien van het oudste in Nederland gedrukte boek uit het Regionaal Archief, een zogenaamde wiegendruk uit 1479 (teksten die voor 1501 zijn gedrukt worden wiegendrukken of incunabelen genoemd), en het oudste in Alkmaar gedrukte boekje uit de collectie, een schoolzang uit 1518.

Het tweede thema betreft de Alkmaarse stadsdrukkers, die in de zeventiende en achttiende eeuw drukwerk vervaardigden in opdracht van het stadsbestuur. Een van deze drukkers, Jacob Maagh, kreeg van de Staten van Holland het alleenrecht voor het drukken van een jaarlijkse namenlijst van de bestuurders van Holland en West-Friesland. Dit octrooi werd geschreven op perkament en voorzien van een indrukwekkend zegel.

Verder worden boeken getoond van boekdrukkers uit andere steden en dorpen in het Noorderkwartier. Van drukkers uit Hoorn zijn kronieken van Hoorn, Medemblik en Schagen te zien. In Enkhuizen werden de zogenaamde Buizenboekjes gedrukt, naamlijsten van boekhouders, schepen en stuurlieden van de haringschepen. Ook worden enkele achttiende-eeuwse Enkhuizer Almanakjes getoond, die overigens nooit in Enkhuizen, maar in Amsterdam werden gedrukt. Het enige boekje dat in Graft werd uitgegeven is te zien, evenals enkele doopsgezinde uitgaven uit De Rijp.

Als vierde thema worden de speciale kenmerken van de STCN-beschrijving geïllustreerd aan de hand van verschillende boeken.

Ten slotte worden afbeeldingen getoond van enkele 'unica' uit de Alkmaarse collectie, boeken die in geen enkele andere bibliotheek aanwezig zijn. Hiertoe behoren uitgaven van Erasmus, Leeghwater en Adriaan Metius. Zie ook: Unica uit de Alkmaarse collectie (pdf)

Zie ook: Artikel NOS-nieuws van 24 juni 2009 over het STCN project.