Geschiedenisrubriek Ik was erbij

Het Regionaal Archief verzorgde tot mei 2009 in samenwerking met het Noordhollands Dagblad een rubriek in de katern Stad & Streek van de Alkmaarsche Courant onder de naam "Ik was erbij". Het was een rubriek die aan de hand van een foto, inging op gebeurtenissen in het nabije verleden. Het archief zocht de foto uit en schreef het verhaal bij de foto.
De krant plaatste iedere dinsdag in het stad- en streekkatern de bijdrage en verwerkte de brieven die naar aanleiding van een artikel binnenkamen. Er was veel belangstelling voor de rubriek.
Momenteel werkt het archief mee aan de canon van Alkmaar, die wekelijks in de krant wordt gepubliceerd en die in november 2009 ook in boekvorm zal verschijnen. Het is de bedoeling dat in 2010 een nieuwe bundel met 'Ik was erbij'-artikelen zal verschijnen en dat de rubriek in de krant dan ook weer terug zal keren.

Een eerste bundeling van 41 afleveringen van de serie 'Ik was erbij' is donderdag 28 augustus 2008 gepresenteerd in het Alkmaarse stadhuis. De publicatie blijkt een groot succes. Inmiddels zijn er al vier drukken van het boekje verschenen. De uitgave van deze bundel is een gezamenlijk initiatief van het Regionaal Archief en het Noordhollands Dagblad. Het boek is verkrijgbaar in de boekhandel en kost €14,95. Op deze pagina vindt u een aantal artikelen die de afgelopen jaren in de rubriek zijn verschenen. Mocht u alsnog op een van deze bijdragen willen reageren, dan kunt u een mail sturen naar het Dit e-mail adres is beschermd door spambots, u heeft Javascript nodig om dit onderdeel te kunnen bekijken .

De stormachtige ontwikkeling van een bedrijfstak: Met de bus mee!

De tijd dat er massaal gebruik gemaakt werd van de bus ligt nog niet ver achter ons. Toen nog niet iedereen zich een eigen auto kon veroorloven, waren er ruwweg de volgende vervoersmogelijkheden: fiets, brommer, trein, tram of bus. Met name tussen de beide Wereldoorlogen, maar ook nog in de jaren vijftig en zestig, kozen de Nederlanders massaal voor de bus. De autobus had na de Eerste Wereldoorlog in snel tempo de vervoersmarkt veroverd. Eindelijk was er een alternatief voor het nogal rigide railvervoer. De autobus kon overal komen waar een weg lag en was flexibel qua aankomst- en vertrektijden. En wat ook heel belangrijk was: met weinig kapitaal kon je al een busdienst beginnen.

Een gemoedelijke tijd

Een paar jaar geleden verscheen er een leuk boekje van Piet Mooij en John Schotten over de NHADO, met prachtige verhalen erin van chauffeurs over het busbedrijf in de jaren vijftig en zestig. Het ging er gemoedelijk aan toe. Chauffeur Wim Wittebrood vertelt over een perkje dennenhout dat hij ooit had gekocht van Staatsbosbeheer. Hij had geen paard en wagen om het hout te vervoeren, maar de bus bracht uitkomst. Na het einde van zijn dienst reed hij met de bus het duin in met alleen de koplampen aan, zodat het niet teveel zou opvallen. De zware stammen pasten mooi in het gangpad! Chauffeur Piet Mooij verhaalt hoe hij rond 1955 de vaste passagiers op het traject Groet-Alkmaar vice versa 's ochtends op tijd in de bus wist te krijgen. Hij wekte de klanten op de heenreis door voor hun huis te claxonneren. Als het slaapkamerlicht een paar keer aan en uit ging wist Piet: die is wakker. Op de terugreis naar Alkmaar kon hij zijn passagiers dan reisklaar meenemen.

Albums met busfoto's: link naar pagina met nog meer foto's

De aanleiding voor dit stukje was de schenking van een aantal albums met foto's en andere gegevens van de oude busmaatschappijen in Alkmaar en wijde omgeving die het Regionaal Archief onlangs ontving van de heer H. Rijswijk te Oudkarspel. Enkele van deze foto's zijn bij dit stukje afgedrukt. Meer foto's kunt u bekijken via deze link: hier klikken.

Fijnwas- en strijkinrichting Vredenburg aan het Luttik Oudorp: vierduizend boordjes per week  

Midden jaren vijftig was het nog heel gewoon om de was en zeker de fijne was, buiten de deur te laten doen. Je bracht het naar een van de vele wasserijen die Alkmaar in die tijd rijk was, bijvoorbeeld fijnwasserij Vredenburg aan het Luttik Oudorp. Van dit bedrijf is een klein archief bewaard gebleven, dat onlangs is geschonken aan het Regionaal Archief. Het bevat prachtige bedrijfsfoto’s uit de jaren vijftig (klik hier om de foto's te bekijken).

Wasserij Cor Vredenburg aan het Luttik Oudorp, ca. 1960. Op de foto van links naar rechts: Cor Vredenburg, Joop Vredenburg, H. de Leeuw, A. Souverein en Arie Vredenburg

Een daadkrachtige vrouw

Voor de familie Vredenburg was het wassen aanvankelijk een nevenactiviteit. De uit Zaandam afkomstige kastelein Johannes J. Vredenburg kocht in 1904 tapperij en slijterij ‘Het Tontelhuis’ op de hoek van de Korte Sint Jacobstraat en het Luttik Oudorp. Behalve kastelein oefende hij ook het beroep van schoenmaker uit. Toch was het geen vetpot in huize Vredenburg en daarom ging echtgenote Anna, om het gezinsinkomen aan te vullen, de was doen voor familie en buren. Ze deed haar werk zo goed dat al snel de taakverdeling binnen het huishouden werd omgedraaid: Johannes ging Anna helpen bij haar activiteiten. Met een mand op het onderstel van een kinderwagen trok hij er op uit om ladingen witte boordjes en ander wasgoed op te halen, die hij vervolgens gewassen en gesteven weer bij de klanten thuis afleverde. De zaken gingen zo goed dat het echtpaar in 1912 het café verkocht en in de Sint Annastraat een was- en strijkinrichting opende. Het nieuwe bedrijf floreerde.

In de jaren dertig diende een nieuwe generatie Vredenburg zich aan. Zoon Cor, in 1927 gehuwd met de flinke dochter van een Helderse zeeman, was de beoogde opvolger. Maar hij was liever eigen baas: in 1938 begon hij een eigen wasserij in een voormalig kaaspakhuis in de Doelenstraat. In de Sint Annastraat bleven familieleden tot in de jaren zestig het ouderlijk bedrijf voortzetten.

Het ging Cor voor de wind. Na de oorlog besloot hij zich te specialiseren in de behandeling van het fijnere wasgoed. In 1955 verhuisde hij van de Doelenstraat naar een groter pand aan het Luttik Oudorp (op nr. 60). In een brochure die hij eind jaren vijftig uitbracht, noemt hij zijn bedrijf ‘de bekende fijnwas- en strijkinrichting in het hartje van Noord-Holland’.

Het waren hoogtijdagen voor de wasserij. Ladingen overhemden, boorden, smokinghemden, halve hemden, kelnersgoed, vitrages, kanten kleedjes, gingen dagelijks in en uit. Weken waarin drieduizend overhemden en meer dan vierduizend boorden werden gewassen en gesteven waren geen uitzondering. Het personeelsbestand groeide mee en kwam uit op rond de tien personen. Uiteraard werkten ook de zes kinderen van Cor mee in het bedrijf. Met vier man trok men er dagelijks met de bakfiets op uit om de was te halen en te brengen. 

Tegenwind

De snelle toename van het wasmachinegebruik en de komst van modern kreukvrij textiel vormde vanaf de jaren zestig een grote bedreiging voor de bedrijfstak. De Alkmaarse wasserijen probeerden met een voorlichtingsbrochure onder de titel ‘Wijs met de was’ het tij te keren. In de brochure wordt gestreden tegen vooroordelen als zouden de wasserijen vaak ingeleverde kleding zoekmaken of beschadigen. Blijkbaar waren dit kwesties die toen speelden. Ook vond men het nodig om te benadrukken dat het werken in een wasserij niet vies en zwaar was. Nee, dankzij de inzet van vele ‘glanzende machines’ was het werken in de wasserij nu ‘fris en gezellig’, kortom: ‘modern’. Om de opmars van de wasmachine te stoppen bracht de brochure zwaar geschut in stelling: onderzoek van TNO had aangetoond dat er nergens schoner en witter werd gewassen dan in de wasserijen. Het mocht allemaal niet baten, de omzetten liepen terug.
De firma Vredenburg, inmiddels overgenomen door de zoons Arie en Joop, gooide het roer drastisch om. In 1967 werd een deel van het bedrijf omgebouwd tot een ‘was-zelf-salon’ ofwel wasserette. Het bleek een schot in de roos: in de zomermaanden maakten toeristen, die met hun bootje in het Luttik Oudorp lagen, druk gebruik van de nieuwe voorziening. Gelukkig bleef er ook nog voldoende werk in de fijne was. In afgeslankte vorm gingen de broers Arie en Joop door met het bedrijf. Toch kwam er in 1997 een eind aan het bedrijf, dat de laatste jaren door Joop en diens vrouw Lia werd geleid. Uiteindelijk werd het bedrijf niet beëindigd vanwege gebrek aan werk, maar simpel vanwege het ontbreken van een bedrijfsopvolger. Tja, die ene oude meneer in Dinxperlo, die speciaal bij Vredenburg zijn boordje liet stijven, moest op zoek naar een ander adres. ‘Ach, het zal zijn weggetje wel vinden’ zei Lia, ‘ik moet zelf nu ook gaan wassen met een wasmachientje’. 

Verkeersonderwijs in Alkmaar: Trapauto’s op het Canadaplein

Het is najaar 1963. Wandelaars op het Canadaplein kijken verbaasd om zich heen. Op het plein is met witte verf een parcours uitgezet, waarlangs allerlei verkeersborden staan. Voortdurend rijden er kinderen rond in miniatuurauto’s (met trapaandrijving) en op kleine fietsjes. Nauwlettend houden ze de verkeersborden in de gaten. Wat de wandelaars zien is een intiatief van het ‘Verbond voor Veilig Verkeer’. Negen weken lang doet de Alkmaarse schooljeugd ervaring op met verkeersregels. De gemeente heeft het Canadaplein welwillend ter beschikking gesteld.
Deze oefening in de praktijk is een aanvulling op het verkeersonderwijs, dat al sinds de jaren twintig van de vorige eeuw op het programma van het basisonderwijs staat. Want al snel na de introductie van de auto in Nederland maakt men kennis met de nadelen van dit vervoermiddel. Op dat moment spelen luchtvervuiling, zure regen en klimaatverandering nog geen rol, maar het groeiend aantal verkeersdoden baart wel zorgen. Verenigingen voor Veilig Verkeer ijveren dan ook al snel voor meer regels en veiligheid. Het verkeersonderwijs en het verkeersexamen kunnen we zien als een van de resultaten van dit werk.
Het verkeersonderwijs begint in de grotere plaatsen, waar het verkeer het drukst is en dus de meeste ongelukken gebeuren. Eerst is er alleen een praktisch examen, het fietsexamen. Met een klein groepje rijden de scholieren een route door de stad, terwijl een motoragent met een examinator in de zijspan ze volgt. Als de kinderen zich aan de verkeersregels houden, goed uitkijken en netjes hun hand uitsteken, slagen ze voor het verkeersexamen. Een mooi diploma en dito speldje is de beloning. Later volgt naast het praktische deel een schriftelijk examen.

Verkeerstuin in Schoorl

Na de oorlog zien we ook een opkomst van verkeersparken of verkeerstuinen. Op afgesloten terreinen wordt een stratenparcours aangelegd, en met trapauto’s, fietsen en als voetganger kunnen de kinderen de verkeersregels in de praktijk brengen. Aan de Heereweg in Schoorl, waar tegenwoordig hotel Jan van Scorel staat, verrijst een verkeerstuin (wie heeft daar nog foto’s van?), die behalve bij de ‘badgasten’ ook een grote bekendheid verwerft onder de jeugd in de regio. Ook elders in Nederland worden dergelijke parcours ingericht. Vooral het Verkeerspark in Assen krijgt landelijke bekendheid.

Maar voor de scholieren die niet in de buurt van een verkeerspark wonen is ook wat verzonnen. Oliegigant Shell financiert begin jaren zestig vijf trucks-met-oplegger, elk gevuld met zes fietsjes, vijf trapauto’s en 45 verkeersborden. Deze wagens rijden door heel Nederland en strijken telkens voor enkele weken neer in plaatsen in de regio. Zo ook in Alkmaar in 1963. De Alkmaarse truck heeft daarvoor enige weken in Heerhugowaard gestaan.

Met het materiaal worden door het ‘Verbond voor Veilig Verkeer’ ook twee instructeurs meegeleverd, die de vijfde- en zesdeklassers onderwijzen in het verkeer. De mannen verblijven tijdens hun verblijf in Alkmaar het grootste deel van de tijd in de truck, die voorzien is van een ijskast en kookgelegenheid.

Parcours Canadaplein

Op het Canadaplein is met wegenverf een compleet stratencircuit uitgezet. De jongens en meisjes rijden het parcours eerst in een wagentje en dan op een fietsje. Iedereen krijgt twee lessen, van één tot anderhalf uur. Tijdens de eerste les staan er nog geen verkeersborden, maar bij de tweede les wordt het al een stuk moeilijker. De verkeersborden, afgewisseld met stoplichten en zebrapaden, maken het de leerlingen niet makkelijk om foutloos het parcours af te leggen.
De leerlingen van de vijfde klas van de Tesselschadeschool bijten de spits af, op die herfstige morgen in 1963. Onder leiding van hun onderwijzeres, mevrouw A.W. Winkler-Koest, rijden zij de eerste rondjes over het hobbelige plaveisel. Nog 26 andere scholen volgen dat najaar de praktische lessen van de mobiele verkeersschool.
Wie de foto’s bekijkt van deze gebeurtenis, ziet dat de kinderen met veel plezier de opdrachten uitvoeren. Ingespannen sturen ze de auto’s, en leggen hier de basis voor hun latere carrière als automobilist. Wellicht herkent u een van deze kinderen, of heeft u zelf ook meegedaan. Laat ons dat dan weten.

Bijschrift foto 1:
Hoofd Jeugdzaken van de gemeente Alkmaar, Nico Speur (3^e van links), en brandweercommandant Jan van Maarleveld als bestuurslid van "Veilig Verkeer" (4^e van links), houden samen met een politieagent toezicht over de eerste groep ‘automobilisten’. Op de achtergrond staat de truck met oplegger van de Shell Jeugd Verkeersschool.

Bijschrift foto 2:
Juf (Winkler-Koest?) en leerlingen beoordelen de stuurmanskunsten van een klasgenoot die voorzichtig de bocht indraait.

De Alkmaarse Tesselschadeschool: in de banken bij de juffen Blom en Holle

'Juf Blom die kon zo mooi voorlezen! Ik herinner me ook juf Holle met haar pop Ida. Ze viel wel eens in slaap tijdens de les. En dan was er nog juf Bennink, die had een krakend corset’. Dit zijn enkele van de vele herinneringen die Alkmaarders bewaren aan onderwijzers van de Tesselschadeschool aan de Oudegracht en later aan de Hofdijkstraat.

De zesde klas van de Tesselschadeschool in 1939

Standen en klassen
De Tesselschadeschool kwam voort uit de Burgerschool. Begin 20^e eeuw was het openbaar onderwijs ingedeeld naar stand en klasse. Het gewone volk ging naar een van de ‘armenscholen’ waar je gratis onderwijs kreeg. Als de ouders iets meer geld en ambitie hadden, kwam het kind op een van de ‘tussenscholen’, waar een beetje schoolgeld werd gevraagd. De maatschappelijke elite stuurde zijn kinderen naar de Burgerschool op de hoek Laat-Brillesteeg of naar de meisjesschool aan de Oudegracht. De leerlingen van deze scholen werden opgeleid om door te stromen naar het middelbaar en hoger onderwijs. De school aan de Oudegracht werd in de wandeling ‘Pruimenschool’ genoemd naar mej. J.H. Pruim, die eind 19^e eeuw schoolhoofd was. Op dezelfde manier werd de Burgerschool vaak aangeduid als ‘Aukesschool’, naar F.J. Aukes die van 1893 tot 1922 de school leidde.
De onderwijswet van 1920 introduceerde de eenheidsschool en schreef een uniform lesprogramma voor. In 1922 werd het Alkmaarse onderwijs aangepast aan de wettelijke voorschriften. Toch bleef men in Alkmaar verschil maken tussen gewone scholen en ‘opleidingsscholen’ die de kinderen voorbereidden op middelbaar onderwijs. De oude Burgerschool werd een opleidingsschool onder de naam ‘Gemeenteschool nr. 1’. Ook de andere gemeentelijke lagere scholen hadden allemaal een nummer. Omdat deze manier van naamgeving niet erg tot de verbeelding sprak, werden in 1932 namen ingevoerd. De Rochdale- en de Vondelschool bestonden toen al. Nu werden ook de overige scholen van namen voorzien. Men koos voor namen van schrijvers. De Eerste Gemeenteschool werd omgedoopt tot Tesselschadeschool, andere scholen kregen namen als Hofdijkschool, Nicolaas Beetsschool en Bosboom Toussaintschool.

Verhuizingen
In 1936 werd de Tesselschadeschool verplaatst van de Laat naar de Oudegracht. Het oude schoolgebouw was veel te klein geworden, onder meer omdat men vanwege de crisistijd de klassen groter had gemaakt. De school verhuisde naar een ander oud schoolgebouw aan de Oudegracht, helemaal ingeklemd tussen de omringende bebouwing. De school was alleen via smalle steegjes bereikbaar vanaf de Laat en de Oudegracht. De verhuizing was bedoeld als een tijdelijke voorziening, maar zou duren tot 1959. Pas in dat jaar kreeg de Tesselschadeschool een geheel nieuw onderkomen aan de Hofdijkstraat. Het oude schoolgebouw aan de Oudegracht werd in 1980 gekraakt en fungeerde sindsdien als kunstenaarsatelier. Het is uiteindelijk in 2004 gesloopt. Met de Tesselschadeschool ging het verder uitstekend. Na samenvoeging met een kleuterschool werd het in 1986 een basisschool. In 1995 vond een scholenfusie plaats, waarbij de naam werd gewijzigd in De Kennemerpoort. De school aan de Hofdijkstraat bleef de hoofdvestiging.

Juf Blom en juf Holle
Voor het schoolgaande kind was de juf of meester een vast baken in de schooldag. Vroeger, toen het onderwijs overal klassikaal werd gegeven, gold dat meer dan nu. Ademloos luisterden de kinderen als juf of meester ging voorlezen. We begonnen het stukje al met een paar herinneringen aan het onderwijzend personeel van de Tesselschadeschool. Opvallende persoonlijkheden waren de juffen Blom en Holle. C.M. (Toos) Blom stond ruim 46 jaar voor de klas. Vanaf 1922 tot haar pensioen in 1961 was haar werkplek op de Tesselschadeschool. Ze kon prachtig voorlezen en was actief met allerlei onderwijsvernieuwingen. Naast haar werk als onderwijzeres schreef ze onder de naam Toos Blom jeugdboeken. Haar boeken schreef ze thuis of tussen de middag in de lunchroom van de Alkmaarse V&D. In 1966 won ze samen met Mies Bouhuys de prijs voor het beste jeugdboek van het jaar. Bekroond werd haar boek Loeloedji, kleine rode bloem over een zigeunermeisje. Haar eerste jeugdboek, Chrisje’s eerste schooljaar, dat in 1946 uitkwam, had een arm Alkmaars meisje als hoofdpersoon. Bekend werd ook haar boek In en om de vuurtoren dat zich in het Egmond aan Zee van rond 1900 afspeelt. Toos putte in dit boek uit haar eigen jeugdherinneringen.
Een andere bekende juf was A.M. Holle. Ook zij bracht haar hele leven door voor de klas. In 1957 werd ze gehuldigd omdat ze 40 jaar verbonden was aan de Tesselschadeschool. Burgemeester Wytema becijferde toen dat er ongeveer 1600 Alkmaarse kinderen les van haar hadden gehad. Ze stond bekend om haar liefde voor kinderen, die ze met bijna moederlijke zorg omringde.

Kinderen snel afgeleid
In 1964 ging C. van der Beldt, het toenmalig schoolhoofd met pensioen. In een interview ter gelegenheid van zijn afscheid deed hij uitspraken over de schooljeugd die ons heel modern in de oren klinken: ‘De kinderen waren vroeger veel rustiger, ze concentreerden zich beter op hun lessen. Maar nu is er radio en tv en noem maar op. Overal worden ze afgeleid. Dat heeft een enorme onrust gebracht. Waarschijnlijk zullen wij de leerlingen meer dingen zelf moeten laten doen, omdat ze veel minder aandachtig kunnen luisteren’. Blijkbaar is bezorgdheid over het onderwijsklimaat van alle tijden.
Het Regionaal Archief is erg benieuwd naar uw ervaringen op de Tesselschadeschool. Ook klassenfoto’s zijn welkom! Ingeleverde klassenfoto's zijn hier te zien: klassenfoto's. 

De afgelopen veertig jaar is de aanblik van het Geestmerambacht enorm veranderd. Vanaf het einde van de jaren zestig heeft hier een grootschalige ruilverkaveling plaatsgevonden.

Broek op Langedijk gezien vanuit de lucht (foto: Aviodrome, Lelystad)

Van oudsher werd dit gebied gekenmerkt door het vele water en ongeveer 15.000 eilandjes. Op deze eilandjes werd voornamelijk kool en aardappelen geteeld.

In een lange periode die voorafging aan de ruilverkaveling waren de sloten tussen de eilandjes steeds breder geworden. Het slijk was gebruikt om de akkers kunstmatig op te hogen en diende verder ook als mest voor de arme grond. Maar met het uitbaggeren van de sloten werden de eilandjes smaller en de sloten breder. Door vererving was het landbezit van de tuinders vaak verspreid over een aantal eilanden (gemiddeld 7) die soms ver uit elkaar konden liggen. De bewerking van het land werd bemoeilijkt door de bereikbaarheid. Alle materiaal en mensen moesten met boten worden vervoerd waardoor veel tijd verloren ging.

De Langedijk, met daarop de Dorpsstraat was een van de weinige doorgaande wegen. Parallel aan de Dorpsstraat liep ten oosten de Achterburggracht en ten westen de Voorburggracht. Deze doorgaande sloten dienden niet alleen als vaarroute maar vormden ook de (open) riolen. Ook de plaatselijke zuurkoolfabrieken en conservenfabriek loosden het afvalwater op deze sloten. De toestand van het oppervlaktewater in de polder was zeer slecht en de stank in vele delen van de Langedijk vaak ondragelijk.

De opbrengsten van de tuinders werden in de naoorlogse jaren steeds minder en veel tuinders zagen zich gedwongen om naast hun tuinderij ook ander werk te zoeken. Velen gingen vanaf de jaren vijftig aan de slag bij de Staalgigant Hoogovens. In deze jaren werd steeds duidelijker dat grote verandering noodzakelijk waren. De plaatselijke politiek en belangenverenigingen hebben lang aangedrongen op een grootschalige ruilverkaveling en herinrichting van het gebied. Door de hoge kosten werd pas in 1962 en 1964 door het Rijk en de Provincie ingestemd met de plannen. Op 23 december 1964 kon de verkaveling aan de grondeigenaren worden voorgelegd: 97% stemde voor.

In de periode van 1968 tot 1974 zijn de werkzaamheden uitgevoerd en werd het grootste gedeelte van het gebied herverkaveld. Kleine tuinderijen maakten plaats voor grootschalige landbouw. Nieuwe wegen (Alkmaar-Schagen en Koedijk-Oudkarspel) werden aangelegd om het gebied te ontsluiten. Een deel van de herverkavelde grond zou bestemd worden voor woningbouw waarmee de gemeente Alkmaar en omliggende gemeenten zouden kunnen uitbreiden. Ter verbetering van de waterhuishouding werd een afvalwaterzuivering en riolering aangelegd. Rondom de centrale zandwinningput die het benodigde zand leverde voor het dempen van de vele sloten en vaarten werd een recreatiepark ingericht, het Geestmerambacht.

Alleen in het zuidoostelijk gedeelte van het Geestmerambacht, het Oosterdel, is een stuk bewaard gebleven van het oorspronkelijke landschap. Ook de Achterbruggracht is voor een groot gedeelte intact gebleven. De laatste jaren probeert de gemeente Langedijk de doorvaarbaarheid van de gemeente te bevorderen en de traditionele band van Langedijk met het water te onderstrepen.

Op zondag 10 augustus 1969 werd de traditionele amateur-wielerronde van Alkmaar verreden. Honderden toeschouwers omzoomden het parcours over de hobbelige klinkers van de Jan van Scorelkade. Onder een strakblauwe lucht ging het peloton in gesloten gelid van start. Alle ogen waren gericht op de eerste schermutselingen tussen de regionale cyclisten. Maar naarmate de koers op gang kwam verslapte de aandacht voor de plaatselijke omloop. Op hetzelfde moment werd namelijk op het autocircuit van Zolder in België het wereldkampioenschap wielrennen verreden. De speaker van de Ronde van Alkmaar deed af en toe verslag van het koersverloop. Het laatste spectaculaire nieuws luidde dat zich twee renners uit de kopgroep hadden losgemaakt: de Belg Julien Stevens en de Nederlander Harm Ottenbros.

Wereldkampioen Harm Ottenbros 

Harm Ottenbros behoefde onder de aanwezige toeschouwers geen introductie. Hij was op 27 juni 1943 te Alkmaar geboren als de jongste zoon van de stukadoor Jan Ottenbros die in zijn glorietijd als amateur-wielrenner een behoorlijke erelijst bijeen had gefietst. Harms oudere broer, Jan Ottenbros, fietste net als de andere familieleden ook bij wielervereniging Alcmaria Victrix. Als aspirant, nieuweling en amateur was Harm zeer succesvol. Hij had al vele overwinningen op zijn palmares toen hij in 1967 zijn werk als stoffeerder bij de firma De Munk uit de Snaarmanslaan vaarwel zei, naar Hoogerheide verhuisde en toetrad tot de profploeg van Willem II-Gazelle. Zo kreeg Ottenbros ook internationaal naam als een intelligente, slimme coureur die rap was in de eindsprint.

De Ronde van Alkmaar leek even niet meer te bestaan. De wedstrijd in Zolder naderde het einde. Het publiek hing aan de lippen van radioverslaggever Theo Koomen wiens overslaande stem door de transistors schalde. Met de finish in zicht lagen de twee vluchters nog steeds op kop. Tweehonderd meter voor de meet begonnen zij een sprint-a-deux. Ottenbros dwong Stevens de sprint aan te gaan. Theo Koomen schreeuwde Ottenbros bij wijze van spreken naast en over Stevens waarna Ottenbros vijftien centimeter eerder over de meet kwam dan zijn Belgische medevluchter. De nieuwe wereldkampioen heette Harm Ottenbros.

Het nieuws beheerste de Jan van Scorelkade. Jan Ottenbros, de broer van de kersverse wielerkampioen, deelnemer aan de Alkmaarse amateur-ronde, raakte geheel overstuur toen hem door het publiek werd toegeroepen dat zijn broer Harm wereldkampioen was geworden. In de volgende ronde hing Jan Ottenbros aan de staart van het peloton. Vreugdetranen biggelden over zijn wangen. Bij de passage van de jurywagen stak hij triomfantelijke zijn duim omhoog waarna hij de koers verliet.

Terwijl in Zolder Harm Ottenbros de hoogste trede van het ereschavot betrad en de Nederlandse driekleur werd gehesen, finishte Jos Dekker uit Enkhuizen als winnaar van de Ronde van Alkmaar. Maar Dekker was een vergeten winnaar. De enige echte triomfator die dag heette Harm Ottenbros.

Na zijn grote zege stokte de wielercarrière van Ottenbros. De regenboogtrui werd een knellend tricot. Ottenbros was niet de Bahamontes die men veronderstelde, hij scheurde een kuitspier, hij brak een pols en een raadselachtige darmblessure tastte zijn conditie aan. Ploegen vielen uiteen, sponsors trokken zich terug en de sportcarrière van Harm Ottenbros raakte in de versukkeling.

In 1976 keerde hij de wielersport teleurgesteld de rug toe. Volgens de overlevering gooide hij zijn fiets letterlijk van de Zeelandbrug in de Oosterschelde. De boetiek in vrijetijdskleding in zijn nieuwe woonplaats Ossendrecht was niet wat hij zocht. Ottenbros verhuisde naar Dordrecht en dompelde zich in een alternatief bestaan. Hij vond na enige oriënterende jaren werk in een gezinsvervangend tehuis, werd groepsleider bij verstandelijk gehandicapten, ging tekenen en beeldhouwen (Harm Ottenbros maakt prachtige sculpturen). Af en toe haalt hij de racefiets nog van stal of bezoekt hij op zijn motorfiets de koersen. Als u bij de laatst verreden Ronde van Alkmaar dan ook een geïnteresseerde, baardige toeschouwer in de Vutleeftijd heeft zien staan zou dat best Harm Ottenbros kunnen zijn geweest.

Het zal niet vaak zijn voorgekomen dat de plattelandsvrouwen uit Koedijk met spandoeken de openbare weg opgingen. Op 31 januari 1969 kwam het er dan toch van. Samen met vele andere inwoners van de dorpen Koedijk, Sint Pancras en Oudorp stonden de vrouwen kleumend achter hun spandoeken te wachten op een delegatie van Tweede Kamerleden. De inwoners wilden duidelijk maken dat ze niet akkoord gingen met het plan om hun gemeenten te laten annexeren door Alkmaar.

Plattelandsvrouwen uit Koedijk protesteren tegen de Alkmaarse annexatieplannen

De Kamerleden, die na een "hearing" in Bergen met een bus door het gebied reden, waren onder de indruk van het massale protest. Vooral in Sint Pancras was de opkomst erg groot. Actievoerder Piet Vroegop, bijgenaamd "de generaal" wist de bevolking massaal mee te krijgen in zijn verzet tegen het annexatieplan. "Wij willen ons mooie platteland niet bedorven zien door betonnen konijnenhokken" was zijn leus.

In 1960 stond al in het provinciale streekplan dat de groei van Alkmaar met name zou moeten plaatsvinden op het gebied van de gemeenten Koedijk, Sint Pancras en Oudorp ten noorden van de stad. Alkmaar wilde graag uitbreiden. De burgemeesters Wytema en later De Wit waren voorstander van een flinke uitbreiding van Alkmaar, dat door de provincie was aangewezen als groeikern. In 1971 zag een provinciale commissie Alkmaar groeien tot 120.000 inwoners. In de agglomeratie Alkmaar voorzag men zelfs een inwoneraantal van 250.000. Ook de aanleg van een nieuw industriegebied, te vestigen op de Westbeverkoog, en een omleiding van het Noordhollands Kanaal door het Geestmerambacht, maakten deel uit van de plannen.

In 1963 vroeg Alkmaar om een wijziging van de gemeentegrenzen. Alkmaar wilde uitbreiden met het grondgebied van de gemeenten Oudorp, Koedijk en Sint Pancras. Volgens Alkmaar was het geen optie om de bouwplannen in samenwerking met de buurgemeenten te realiseren. Vandaar dat er om annexatie werd gevraagd.

Het zal duidelijk zijn dat er niet veel begrip was voor het Alkmaarse standpunt bij de op te heffen gemeenten en hun inwoners. Ze voelden er weinig voor om buitenwijken van Alkmaar te worden. En dan al die nieuwbouw vlak voor je deur! Een jongetje uit Sint Pancras verwoordde het ongenoegen tegen een journalist dan ook als volgt: "Dan gaat de ijsbaan weg en komen er allemaal flatten. En de sloten gaan dicht en dan kun je niet eens meer lekker vissen. Dat is toch niks!".

Om de plannen tegen te houden werd van alles bedacht. Zo lanceerde men het idee om een grote plattelandsgemeente te vormen ten noorden van Alkmaar onder de naam Vrone of Geestmerambacht. Die nieuwe gemeente zou beter opgewassen zijn tegen de Alkmaarse plannen.

Zoals velen al hadden voorzien, trok Alkmaar uiteindelijk aan het langste eind. In oktober 1972 werden Koedijk en Oudorp opgeheven. Sint Pancras, dat zich fel tegen opheffing had verzet, bleef voorlopig zelfstandig, maar het moest wel een groot deel van zijn grondgebied inleveren. Het massale protest van 31 januari 1969 was toch niet helemaal voor niets geweest. In 1990 ging Sint Pancras overigens alsnog voor de bijl. Het werd een onderdeel van de gemeente Langedijk.

Achter het gemeentelijk Sportpark met haar monumentale tribune schuilt een rijke historie.

De eivormige renbaan rondom het voetbalveld vormde jarenlang het strijdtoneel van harddraverijen, motorraces en wielerwedstrijden. Het complex was decennia lang de thuisbasis van de voetbalclubs Alcmaria Victrix en Jong Holland en van de atletiekvereniging Olympus. Het sportpark was tevens de plek waar de eerste wedstrijd in de geschiedenis van het betaalde voetbal tussen Alkmaar ’54 en VVV werd gespeeld.

Sinds de opening op 13 mei 1920 in tegenwoordigheid van burgemeester Wendelaar ontwikkelde het sportpark zich tot het walhalla van actieve sporters en andere sportliefhebbers. Het sportcomplex kende een staantribune, een renstal met 34 boxen, buffetten, was- en kleedgelegenheid met warm en koud stromend water, een rijwielstalling en tennisbanen. Aanvankelijk leek het sportpark vooral voor de paardensport bestemd, maar gaandeweg werden er alle mogelijke takken van sport bedreven.

Tien jaar na de opening kreeg het sportpark een nieuwe overdekte zit- en staantribune die ruimte bood aan 2200 personen. De tribune was een ontwerp van de in Alkmaar geboren en getogen architect Jan Wils (1891-1972), bouwer van kerken, scholen, huizen en gehele stadskwartieren maar bovenal de bouwmeester van het hoofdstedelijke Olympisch Stadion (1928) . De bouw van de Wilstribune werd gegund aan de firma Duinmeijer voor de somma van 60.000 gulden. De verbeterde accommodatie zou het bezoekersaantal aanmerkelijk ten goede komen.

De paardenrenwedstrijden trokken duizenden toeschouwers maar ook de populaire motorraces konden op een groot publiek rekenen. De organisatie van de motorraces waarvan de eerste op 17 mei 1921 werd verreden lag in handen van de plaatselijke VVV. De VVV poogde hiermee het vreemdelingenverkeer in de stad te bevorderen. De motorraces werden op gras verreden. Daar kwam na de oorlog verandering in. Door het geweld van paardenhoeven en slippende motorbanden veranderde de grasbaan maar al te vaak in een modderpoel. De grasbaan werd in 1947 vervangen door een 660 meter lange en 9 meter brede sintelbaan. Met puin, hoogovenslakken, grove sintels en een toplaag van teelaarde, fijne sintels en poederklei legde de firma De Moel en Hermes een baan aan die voor velerlei doeleinden geschikt was.

Op 10 mei 1947 waagden de motorcoureurs zich op de sintelbaan. De 8.000 bezoekers zagen een sterk bezet deelnemersveld, stijlvolle coureurs, snelle machines, demonstraties van fabelachtige bochtentechniek en daverende duels op het scherp van de snede. De nieuwe sintelbaan bleek zich uitstekend te houden. De grasbaan zou binnen een kwartier aan pulver zijn gereden. De parmantige winnaar Van Aartsen schetste de sintelbaan als de mooiste en snelste baan van Nederland. Hij bereikte in de klasse langebaan senioren 500 cc een gemiddelde snelheid van 90 km per uur.

Motorrace in het Alkmaarse Sportpark in de jaren vijftig

Op de foto hierboven zien we een opname uit de jaren vijftig van het motorzijspanracen 500 cc op de sintels van het gemeentelijk Sportpark. De zijspanpassagier moet acrobatische toeren uithalen om de machine snel en gestroomlijnd door de bochten te loodsen. Op de voorgrond een zijspan van het merk Eysink � het beroemdste Nederlandse motorfietsenmerk aller tijden. Tezamen met de motorkledij, de racebrillen, de pothelmen en de hoeden en petten van de mannen op de tribune biedt de foto een fantastisch tijdsbeeld van de naoorlogse jaren.

De Alkmaarders zaten op tonnetjes

Kees Stet - wiens echte naam Pieter Kroon was - werd op 9 juni 1900 aan de Middenweg te Heerhugowaard geboren. Hij was het vierde kind van de landbouwer/veehouder Jacob Kroon en Antje Stuy. In 1905 verhuisde de familie naar een boerderij in de Egmondermeer in de gemeente Heiloo. Vier jaar later volgde een verhuizing naar Winkel. Daar aan de voet van de Westfriese Omringdijk bracht Kees Stet zijn jeugd door. Zijn vader was er kastelein. Hij combineerde dit beroep met een baan als conducteur op de stoomtram Wognum-Schagen.

Kees Stet (links) tijdens een optreden ter gelegenheid van het 700-jarig bestaan van Alkmaar in 1954

Zoals het een aankomend artiest betaamt was de carrière van Kees Stet er een van twaalf ambachten, dertien ongelukken. Zijn ouders bepaalden dat hun zoon bakker moest worden. Hij leerde het vak bij een oom in de Langedijk en werkte als bakkersknecht bij brood- en banketbakkerij Valk aan de Houttil te Alkmaar. De jonge Stet vond het maar een "zuinig" vak. Hij verkoos een administratieve loopbaan. In het begin van de jaren twintig trad hij als administratief medewerker in dienst bij het Hoogheemraadschap Noordhollands Noorderkwartier waar hij tot aan zijn pensionering zou werken.

De semi-professionele Kees Stet begon zijn artistieke carrière op 17-jarige leeftijd als zanger van levensliedjes. Hij vulde zijn repertoire aan met originele voordrachten in het hem vertrouwde Westfriese dialect. Zo ontwikkelde zich de theaterfiguur "Kees Stet, het boertje uit Ierswoud". Hij verscheen als een enigszins ouwelijk uitziende man ten tonele met een zwart boerenpetje, een ziekenfondsbrilletje en met een rode zakdoek om de nek. In die uitdossing onderhield het publiek met grappige vertellingen over alledaagse gebeurtenissen in onvervalst Westfries. Zijn verschijning op de bühne paste geheel in de ietwat oubollige tijd van voor de oorlog waarin toneelverenigingen en revuegezelschappen triomfen vierden. Het was de tijd dat het radiotoestel de huiskamers veroverde en het luisterpubliek massaal afstemde op populaire amusementsprogramma’s als de Bonte Dinsdagavondtrein ("puft uw zorgen aan de kant"), de hoorspelen en de spelletjes in hersengymnastiek.

In de periode na de Tweede Wereldoorlog brak Kees Stet ook landelijk door. Hij beschikte over een ijzersterk repertoire. Overal in het land stonden Stet en zijn Alkmaarse Kleinkunst Ensemble op de planken. Soms trad hij op met een andere Alkmaarse artiest: André Carrell � de vader van Rudi � die als Willem Wouters van Wognum furore maakte. In de Bonte Dinsdagavondtrein was Kees Stet een graag geziene gast.

Het artiestenbestaan veroorzaakte meer dan eens irritatie bij zijn werkgever maar gaf tevens aanleiding tot hilarische taferelen. In een jubileumuitgave van het Hoogheemraadschap wordt de Westfriese cabaretier als een balorig man neergezet. Zo sloot Stet op een keer een weddenschap met een aantal collega’s. "Ik zie kans", zei Stet, "om twee sigaren van collega Half te krijgen". Niemand geloofde dat dat hem zou lukken. Half had nog nooit één sigaar weggegeven - daar was hij veel te zuinig voor. Toen zijn collega Half arriveerde stapte Stet op hem af: "Half, ik wil even twee sigaren van je lenen. Je krijgt ze gegarandeerd weer terug." Na enige aarzeling overhandigde Half zijn dagelijkse rantsoen. Kees Stet draaide één sigaar in het ene neusgat en één in het andere, boog zich voorover, stak een arm naar voren, legde de andere op zijn rug en riep: "Kijk, Half, zo doe je nou een olifant na." Stoïcijns haalde Stet de sigaren uit zijn neus, wilde ze aan Half teruggeven, maar die had er geen trek meer in. Zo won Kees Stet zijn weddenschap.

De jaren vijftig en zestig waren jaren van wederopbouw, welvaart en onrust. De onweerstaanbare opmars van de televisie ging ten koste van het bioscoop- en theaterbezoek en voor veel amusementsverenigingen viel in de jaren zeventig het doek. Zo ook voor Kees Stet en zijn befaamde ensemble.

Kees Stet overleed op 3 september 1979 op 79-jarige leeftijd in het Centraal Ziekenhuis te Alkmaar. Zijn zoon Piet Kroon trad in de voetsporen van zijn vader onder de naam Kees Stet jr.

De Franstalig Belgische chansonnier Jacques Romain Georges Brel (1929-1978) had reeds de status verworven van een wereldberoemde tekstdichter en zanger toen hij in het voorjaar van 1964 een optreden verzorgde in café-restaurant Het Huis met de Pilaren te Bergen. Het concert werd opgenomen om later dat jaar in oktober 1964 door de VPRO-televisie te worden uitgezonden. Het sfeervolle Bergense etablissement was op voorspraak van VPRO-regisseur Warner van Kampen, toentertijd in Bergen woonachtig, gekozen om de kilte van een studio te ontwijken. In dit trefpunt van kunstzinnig Bergen zou Brel zich omringd weten door dichters, schilders en andere kunstenaars. Hem was verteld dat dit selecte publiek een warme belangstelling had voor zijn repertoire en� niet onbelangrijk - de Franse taal machtig was.

Jacques Brel vlak voor zijn optreden in Bergen in gesprek met twee bewonderaars

Op zaterdagavond 30 mei 1964 stroomde het gratis toegankelijke café-restaurant snel vol. Tout Bergen aangevoerd door de dichter Adriaan Roland Holst en de schrijver/journalist Anthonie van Kampen was uitgelopen om het fenomeen Brel te kunnen aanschouwen. Het programma werd ingeleid door Brels vaste Nederlandse vertaler Ernst van Altena en niets leek een mooie avond in de weg te staan. Slechts één ding kon de avond bederven: de restauranthouder Theo Loos had bedongen dat de gasten verplicht waren een diner te nuttigen van gebraden reerug, kikkerbillen en zeetong. Tegen dit decor bracht Brel met accordeonist Jean Corti en andere vaste bandleden vijftien van zijn bekende chansons ten gehore zoals alleen Brel dat kon. Vol hartstocht en passie, flamboyant met zijn wonderlijke Don Camillo-achtige mimiek en hevig transpirerend.

Na afloop van het concert waren de rapen gaar. In onvervalst Frans (en nadien ongeëvenaard verwoord door Van Altena) uitte Brel zijn ongenoegen over het serviesgerinkel en de herrie van de dinerende bezoekers. De gevierde chansonnier voelde zich als een ordinaire kroegzanger onthaald. Hij zwoer nooit meer "in zo’n provinciale kuttent voor dove ouwe taarten" te zullen optreden. Zijn honorarium smeet hij woedend op de grond. Dat moesten "die klotenklappers van de VPRO" maar in hun achterste stoppen of schenken aan het Rode Kruis. Zijn arrangeur en chauffeur Georges "Jojo" Pasquier haastte zich om de 12.000 gulden op te rapen. Bij vertrek stopte de VPRO hem nog een aardigheidje toe: een enorme, platte kaas. Zo verliet een zwarte Citroen DS het kunstenaarsdorp met "Jojo" achter het stuur en naast zich een tierende Brel met op zijn schoot die enorme kaas. Brel kwam pas tot rust toen Ernst van Altena afscheid van hem nam met de woorden "Allors Jacques, bon fromage" in plaats van het gebruikelijke "bon voyage".

De beelden van het optreden in mei 1964 � het laatste in Nederland - werden lange tijd als verloren beschouwd, maar het complete concert van 54 minuten en 29 seconden lag 38 jaar lang onopgemerkt in het archief van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid te Hilversum. Op 19 oktober 2002 zond de AVRO het optreden op de radio uit en op 20 april 2003 waren de tapes te zien bij de VPRO-televisie.   Jacques Brel was toen reeds 25 jaar dood. Hij was in 1966 wegens podiummoeheid en leverproblemen met optreden gestopt. Toen in de jaren zeventig vervolgens longkanker werd geconstateerd, trok Brel zich met vriendin Maddly Bamy terug op het Frans-Polynesische Markiezeneiland Hiva Oa in de Stille Zuidzee. Op 9 oktober 1978 stierf hij, 49 jaar oud, in een ziekenhuis in de Parijse voorstad Bobigny. Jacques Brel ligt begraven op zijn geliefde eiland Hiva Oa naast de schilder Paul Gauguin.

Het optreden van Jacques Brel in Bergen is integraal te zien op de site van de VPRO: klik hier.

Evacuatie Prins Hendrikstichting

In 1942 werd een begin gemaakt met de bouw van Hitlers "Atlantikwall", een verdedigingslinie van circa 4800 kilometer langs de kusten van West-Europa. De Atlantikwall bestond uit 17 miljoen ton beton en 1,2 miljoen ton staal: een aaneenschakeling van mijnenvelden, van zwaar geschut voorziene kazematten, mitrailleursnesten, versperringen van prikkeldraad en stalen balken die schuin in de grond geplaatst werden om tanks en andere voertuigen tegen te houden. Ook onderwaterzetting van land behoorde bij dit plan. In Nederland werd de Atlantikwall gebouwd op strategische plaatsen zoals onder meer bij Den Helder en IJmuiden. Ook de kleinere plaatsen langs de kust werden opgenomen in de verdedigingslinie. In de daartoe aangewezen woonwijken werden alle huizen en gebouwen ontruimd of met de grond gelijk gemaakt. Het merendeel van de bevolking werd naar elders geëvacueerd en achterblijvers werden ingeschakeld bij het bouwen van de verdedigingswerken. Zo ook in Egmond aan Zee. In de herfst van 1942 moest de bevolking, met uitsluiting van een veertiental gezinnen, wijken voor de bouw van de Atlantikwall. De Egmonders kwamen onder meer terecht in Friesland en Groningen.

In oktober werd het bevel uitgevaardigd dat het tehuis voor bejaarde zeelieden, de Prins Hendrikstichting, ontruimd diende te worden. De bewoners zouden, met personeel, ondergebracht worden in een verlaten barakkenkamp van Joods-Nederlandse dwangarbeiders te Fochteloo in Friesland. De directeur van de stichting ging vooraf poolshoogte nemen. Hij was totaal niet ingenomen met de toegewezen verblijfplaats en wist zowel de regenten van het stichtingsbestuur als het Evacuatiebureau te Den Haag te bewegen alles in het werk te stellen om aan betere accommodatie te komen, want Fochteloo kon écht niet. Het lukte de regenten zelf voor de zeelieden onderdak te verkrijgen in het luxueuze hotel "De Bilderberg" te Oosterbeek. Haast was geboden, want het leek erop dat de Duitsers zelf ook een oogje hadden laten vallen op dit onderkomen.

De ontruimingsorder werd zeer letterlijk opgevat: het gebouw werd totaal leeggehaald, alles wat vastzat werd losgemaakt. Het complete meubilair werd meegenomen. Er kwamen diverse bussen en vrachtauto's, vier binnenschepen en een trein aan te pas om de bewoners met personeel (tesamen zo'n 150 personen), meubelen, bedden, beddegoed en alle persoonlijke eigendommen naar Oosterbeek te vervoeren. De organisatie van de verhuizing liep op rolletjes en dankzij het feit dat een week tevoren een aantal kwartiermakers naar Oosterbeek waren afgereisd, verliep ook de inhuizing op 9 december vlekkeloos. De Prins Hendrikstichting kon "voor anker". Echter, lang zou het verblijf niet duren. In april 1943 kwam bericht dat men opnieuw diende te evacueren. De groep vertrok in twee gedeelten naar Wageningen. Op 16 april konden 80 personen ondergebracht worden in hotel "De Wageningsche Berg" en op 24 april vonden circa 70 personen een plekje in hotel "Belvédère". Het zat de zeelieden uit het Egmondse niet mee, want op 20 januari 1944 werd ook hotel "De Wageningse Berg" gevorderd. Het volgende onderkomen voor deze groep werd hotel "De Wereld", eveneens in Wageningen. Pech na pech achtervolgde de groepen. Hotel "Belvédère" werd op 27 september zo hevig door het oorlogsgeweld getroffen dat deze groep gedwongen werd om bij de anderen in hotel "De Wereld" in te trekken. Met behulp van de plaatselijke middenstand werd de groep met fietsen, handwagens, bakfietsen en alles wat maar rijden kon, verhuisd. De zeelieden kregen het spaans benauwd toen twee dagen later de Duitsers de kerk pal naast hun hotel betrokken. Het Rode Kruis werd ingeroepen en nog diezelfde avond volgde een nachtelijke evacuatie, in drie gedeelten, naar het Blindeninstituut "Barthimeus" te Zeist waarbij de hele groep (zieken, invaliden, vrouwen en personeel eerst) vervoerd werd door een colonne vrachtwagens waaronder die van circus Toni Boltini. Hierna volgde acht dagen later, 8 oktober, nog een verhuizing naar Baarn. In Baarn kreeg men te maken met de ontberingen van de hongerwinter. Slechts 51 van de 150 bewoners overleefden de evacuatie en keerden na de bevrijding in 1945 terug naar Egmond aan Zee.

Van het meubilair dat in hotel "De Wereld" was achtergebleven werd de complete keukeninventaris door de bezetter naar Egmond teruggezonden. De rest was verloren gegaan: gestolen of onherstelbaar beschadigd�dacht men.

Capitulatie-onderhandelingen in hotel 'De Wereld' te Wageningen

De tafels en stoelen die op 5 mei 1945 gebruikt werden bij de capitulatie-onderhandelingen in hotel "De Wereld" blijken echter afkomstig te zijn uit de verloren gewaande inboedel van de Prins Hendrikstichting te Egmond aan Zee. Zij worden elk jaar weer te voorschijn gehaald en tentoongesteld in de week van het bevrijdingsfestival.