Uitleg gezinskaarten Alkmaar

De gezinskaarten maken deel uit van het Alkmaarse bevolkingsregister. Tot 1910 werden de gegevens in vastbladige registers bijgehouden. Vanaf 1910 ging men in Alkmaar losse kaarten gebruiken.

Op deze kaarten werden per huishouden gegevens vastgelegd over de personen die er deel van uitmaakten. Van ieder huishouden in Alkmaar zijn kaarten aangelegd. Huishouden moeten we opvatten als een groep die samen woonde op één adres. Deze mensen hoefden niet allemaal familie van elkaar te zijn. Een inwonende kamerhuurder staat vermeld bij het huishouden waar hij of zij bij inwoonde.

Het bestand aan gezinskaarten (en de daarbij behorende dienstboden- en gestichtenkaarten) bleef tot midden 1939 in gebruik. Het werd toen vervangen door een kaartsysteem per persoon (de persoonskaarten).

Welke kaarten zijn er zoal?

Het meest komt de gezinskaart voor, in ons bestand aangeduid met de afkorting 'GZ'. Voor personeel, de zogenaamde dienstboden, waren afzonderlijke kaarten in gebruik, in ons bestand aangeduid met de afkorting 'DB'. Ook van deze groep zijn veel kaarten aanwezig. Een laatste categorie vormen de kaarten van de bewoners van grote instellingen ('gestichten'), zoals om maar een voorbeeld te noemen, het Rijksopvoedingsgesticht voor jongens in Alkmaar. In ons bestand is de laatste groep kaarten aangeduid met de afkorting 'GS'. Ook de gegevens van het inwonend personeel van deze instellingen werd op gestichtenkaarten vastgelegd.
 

Welke persoonsgegevens kan ik op een gezinskaart vinden?

Per huishouden staat op een gezinskaart als eerste de naam van het hoofd van het huishouden vermeld, meestal de vader. Als tweede vinden we meestal de echtgenote vermeld. Dan volgen de kinderen en andere leden van het huishouden.

Van iedere persoon op de kaart worden de volgende gegevens vermeld:

VOORZIJDE

ACHTERZIJDE

Voorzijde van een gezinskaart

 
Achterzijde van bovenstaande kaart

Welke gegevens vind ik op een dienstboden- ofwel een gestichtenkaart?

De dienstboden- en gestichtenkaarten (in ons bestand aangeduid met 'DB' dan wel 'GS' ) vermelden de persoonsgegevens die u ook op de gezinskaarten vindt, uiteraard zonder de rubriek 'betrekking tot het hoofd van het gezin'. Extra op deze kaarten is de informatie over de instelling of persoon waar hij/zij woonachtig was, dan wel bij in dienst was. Voor de registratie van het inwonend personeel van gestichten maakte men gebruik van gestichtenkaarten.

Waar vind ik vroegere dan wel latere gegevens?

Gegevens over de periode 1850-1910 kunt u in de studiezaal van het Regionaal Archief raadplegen op microfiche. De gegevens zijn dezelfde als op de gezinskaarten. Inzage van de microfiches is gratis. U kunt ook tegen betaling kopieën eruit maken.

De gezinskaarten lopen tot midden 1939. In dat jaar ging men over op een registratie per persoon (de zogenaamde 'persoonskaarten'). Inlichtingen daaruit kunt u bij de gemeenten verkrijgen, tegen betaling van leges. Van overleden personen kunt u ook inlichtingen vragen bij het Centraal Bureau voor Genealogie in Den Haag (zie voor het adres de verwijzingen op onze site).

Zoektips en valkuilen

De kaarten zijn ontsloten op naam van het hoofd van het huisgezin. Als het om dienstboden dan wel instellingenbewoners gaat, staan de personen onder eigen naam in het systeem vermeld. Als na het overlijden van de man, de weduwe hoofd van het huishouden werd, is ook haar naam vaak opgenomen in de database. Zij komt dan in de database voor onder de naam van haar man (als weduwe van) en onder haar eigen naam. Bij het invoeren is soms vergeten de weduwe onder eigen naam in te voeren.

Let erop dat het vaak voorkomt dat een zoon of dochter het gezin verliet, om een paar jaar later weer tijdelijk terug te komen. Het betreft dan een opleiding of een dienstverband. De naam van de zoon of dochter werd bij vertrek doorgestreept en bij terugkomst onderaan op de kaart bijgeschreven.

Kijk dus ook altijd op de achterkant van de kaart, waar de gegevens staan over woonplaats, vertrek en vestiging.

Soms waren er zoveel mutaties dat er een vervolgkaart in gebruik werd genomen. Bij het invoeren hadden deze onder de naam van het gezinshoofd op de hoofdkaart geboekt moeten worden. Dat is helaas niet altijd goed gegaan. Soms is de eerste naam op de vervolgkaart ingevoerd, in plaats van het gezinshoofd.

Betekenis afkortingen

In de praktijk leveren deze veel problemen op, vooral die in de rubriek aanmerkingen. 
We komen de volgende afkortingen tegen (de lijst pretendeert niet volledig te zijn); voorzover bekend is de betekenis vermeld: